Polityka Energetyczna Polski do 2040 r.: rozczarowujący brak ambicji

Polski rząd opublikował wreszcie ostateczną wersję Polityki energetycznej Polski do 2040 roku (PEP2040). Niestety, z dokumentu wynika, że Polsce nadal brakuje ambicji niezbędnych do realizacji ogólnounijnego celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. Kraj planuje jednocześnie największą absolutną zmianę w zużyciu gazu kopalnego w produkcji energii elektrycznej (+40 TWh) w całej UE-27.

Najważniejsze wnioski: 

1) Polskiemu rządowi ciągle brakuje ambicji w zakresie węgla. To znaczy, że Polska może samodzielnie postawić pod znakiem zapytania unijny cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. 

2) Polska planuje największy wzrost zużycia gazu kopalnego w produkcji energii elektrycznej w całej UE, z 14 TWh (w 2019 r.) do 54 TWh (w 2030 r.). Stanie się w ten sposób trzecim krajem w UE pod względem produkcji energii elektrycznej z gazu.

3) PEP2040 umniejsza rolę odnawialnych źródeł energii w transformacji. Co dość osobliwe, nie uwzględnia aktualnej trajektorii rozwoju fotowoltaiki. 

W zeszłym tygodniu światło dzienne ujrzała, po raz pierwszy oficjalnie, ostateczna wersja Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040). Nowa wersja PEP2040 zawiera znany z poprzednich wersji, nad wyraz mało ambitny scenariusz “zrównoważonego wzrostu cen uprawnień do emisji CO2 (EU-ETS), który w tej analizie nazywamy scenariuszem “niskich cen EU-ETS”. Jednakże dokument zawiera też zupełnie nowy plan oparty na wysokich cenach EU-ETS. Mając na uwadze kierunek zmiany cen EU-ETS i aktualne prognozy, poniższa analiza skupia się na nowym scenariuszu, który – co dość istotne – lepiej uwzględnia potrzebę szybkiego ograniczenia zużycia paliw kopalnych niż którakolwiek z opublikowanych wcześniej przez rząd oficjalnych strategii. Niestety, oprócz zastrzeżeń dotyczących przyjętych założeń, dokument zawiera kilka innych ważnych i niepokojących kwestii. Postanowiliśmy przeanalizować te dane w bardziej szczegółowy sposób, umieszczając nowy scenariusz PEP2040 w kontekście europejskim. Poniżej przedstawiamy trzy najważniejsze wnioski.

1. Polskiemu rządowi ciągle brakuje ambicji w zakresie węgla. To znaczy, że Polska może samodzielnie postawić pod znakiem zapytania unijny cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r.

Według nowego scenariusza „wysokich cen EU-ETS”, opisanego w PEP2040, Polska miałaby w 2030 r. wyprodukować 75 TWh energii elektrycznej z węgla. Zgodnie z mało ambitnym scenariuszem „niskich cen EU-ETS” byłoby to 113 TWh – wartość, która została podana w Krajowym Planie na rzecz Energii i Klimatu opublikowanym w 2019 r. i przekazanym do UE.

Jak podkreśla Climact w analizie opracowanej przez Komisję Europejską oceny wpływu zaostrzenia celu klimatycznego UE na 2030 r., aby osiągnąć redukcję emisji gazów cieplarnianych w UE o 55%, należy do 2030 r. ograniczyć wytwarzanie energii elektrycznej z węgla do ~55 TWh.[1] Dotyczy to całej UE. Według nowego scenariusza z PEP2040, Polska planuje w 2030 r. wyprodukować 75 TWh energii elektrycznej z węgla. To znacznie odstaje od wyników modelowania wykonanego przez Forum Energii, w którym nakreślono drogę do osiągnięcia 54 TWh (brutto) z węgla w 2030 r. nawet bez wykorzystania energii jądrowej. 

W ubiegłym roku hurtowe ceny energii elektrycznej w Polsce osiągnęły najwyższy w Europie poziom, głównie z powodu uzależnienia od drogiego węgla krajowego i wzrostu cen EU-ETS. Co więcej, wydobycie węgla energetycznego w Polsce raczej nie stanieje, a nadchodząca reforma EU-ETS prawdopodobnie pociągnie za sobą dalszy wzrost cen emisji CO2. Stawia to Polskę w sytuacji, w której uzależnienie od węgla może wkrótce skończyć się błędnym kołem, w którym subsydiowanie drogiej produkcji tego surowca i elektrowni węglowych pozbawi kraj zasobów niezbędnych do inwestycji w szybką i skuteczną transformację energetyczną.

2. Polska ma obecnie największy apetyt na gaz ziemny w Europie.

Raczej nietypowo jak na kraj bez znacznych zasobów gazu ziemnego, Polska planuje największy wzrost wykorzystania gazu ziemnego w produkcji energii elektrycznej w całej UE, z 14 TWh (w 2019 r.) do 54 TWh (w 2030 r.). W ten sposób stanie się do 2030 r. trzecim co do wielkości producentem energii elektrycznej z gazu w Unii.

Stanowi to znaczącą zmianę w strategii, jako że wcześniej Polska planowała w 2030 r. wyprodukować 21 TWh z gazu ziemnego.

W strategii zapisano dążenie do włączenia biometanu i wodoru jako paliw na poziomie 10% całego gazu przesyłanego przez infrastrukturę gazową. Brak jednak dalszych informacji odnośnie do odpowiednich wymagań dla nowych projektów; np. sekwestracji dwutlenku węgla (CCS) lub pełnej kompatybilności z wodorem jako paliwem. Podkreślamy również, że dotychczasowe osiągnięcia Polski w wycofywaniu paliw kopalnych i prawdopodobieństwo opóźnień inwestycyjnych sygnalizują potencjalne uzależnienie kraju od gazu po 2050 r., przekreślając szanse na osiągnięcie pełnej neutralności klimatycznej. 

Zmienność cen gazu niesie ze sobą dodatkowe ryzyko, co zostało ujęte w samym dokumencie. Scenariusz niskich cen EU-ETS wykorzystuje prognozy cenowe World Energy Outlook (WEO) “New Policies” z 2017 r., a scenariusz wysokich cen EU-ETS dane WEO “Stated Policies” z 2019 r. (Tabela 1). Scenariusze te różnią się znacznie, gdyż dane WEO z 2019 r. zakładają zdecydowanie niższe ceny gazu począwszy od 2025 r. W obliczu braku własnych znaczących zasobów gazu, zmienność jego cen wiąże się ze zwiększonym ryzykiem geopolitycznym dla Polski. 

 

EUR/GJ2025203020352040
Scenariusz niskich cen EU-ETS6,97,68,08,4
Scenariusz wysokich cen EU-ETS6,46,46,77,1

 

Tabela 1. Scenariusze cen gazu użyte w PEP2040.

 

Dodatkowa emisja gazów cieplarnianych spowodowana wyciekami gazu w łańcuchu dostaw zwiększa zagrożenie wyższymi kosztami eksploatacji projektów gazowych w przyszłości. Ambicja UE, aby uregulować je w ramach unijnej strategii metanowej podkreśla prawdopodobieństwo tego zagrożenia. Chociaż skala strategii metanowej nie jest jeszcze znana, zdjęcia satelitarne wycieków metanu z miejsc eksploatacji i gazociągów nie pozostawiają wątpliwości, że UE będzie dążyć do ograniczenia emisji metanu w całym łańcuchu dostaw poprzez wdrożenie odpowiednich regulacji prawnych. 

3. Odnawialne źródła energii – dlaczego tak mało?

Nie napawa optymizmem fakt, że PEP2040 umniejsza rolę odnawialnych źródeł energii w transformacji, kładąc nieproporcjonalnie większy nacisk na bezpieczeństwo dostaw niż na rozwiązanie problemu bilansowania systemu elektroenergetycznego. Co ciekawe, prognozy wykorzystania odnawialnych źródeł energii praktycznie pokrywają się ze starymi scenariuszami, w których zakładano znacznie niższe ceny CO2

Jedną z pozytywnych zmian jest to, że w przeciwieństwie do dokumentu z 2019 r. ostateczna wersja PEP2040 uznaje, że rozwój OZE doprowadzi do spadku hurtowych cen energii elektrycznej. Jak podkreśliliśmy w naszym komentarzu, hurtowe ceny energii elektrycznej w Polsce w 2020 r. były najwyższe w Europie, co dodatkowo utrudniło sytuację energochłonnych przedsiębiorstw w kraju.

W obszarze energetyki wiatrowej cieszymy się z ambicji Polski w zakresie rozbudowy floty offshore i niedawne kroki legislacyjne mające pomóc w osiągnięciu tego celu. Wszelki postęp przyćmiewa jednak rozczarowanie związane z powołaniem się na twierdzenia o rzekomej dezaprobacie dla lądowej energetyki wiatrowej wśród społeczeństwa. Od 2016 r. rozwój energii wiatrowej na lądzie w Polsce hamuje tzw. „ustawa odległościowa”, która blokuje rozwój farm wiatrowych w promieniu mniejszym niż 10-krotność całkowitej wysokości turbiny. Jak podkreślił w swojej analizie ekspert ds. modelowania Paweł Czyżak, ustawa ta aktualnie blokuje najbardziej atrakcyjne obszary dla konstrukcji na lądzie.

W PEP2040 odnotowano, że ustawa odległościowa może ulec zmianie. Nie jest jasne, czy wspomnianą zmianę uwzględnia scenariusz wysokich cen EU-ETS. Najnowsza strategia pokazuje, że w latach 2019-2030 oczekuje się wzrostu generacji na lądzie wyłącznie z 15 TWh do 23 TWh. 

Jako pozytywny akcent, chcielibyśmy pochwalić zeszłoroczne starania Polski w zakresie zachęt do wdrażania małych instalacji fotowoltaicznych. Do końca 2020 r. moc zainstalowanych instalacji fotowoltaicznych w Polsce sięgnęła prawie 4 GW, wzrastając o 2,5 GW w ujęciu rok do roku. Przy zachowaniu tej trajektorii nieuniknione wydaje się przekroczenie celu 5,1 GW, wyznaczonego zgodnie z najnowszym scenariuszem przedstawionym w PEP2040 na 2025 r. Niepokojący jest jednak fakt, że nowy scenariusz nie uwzględnia potencjału fotowoltaiki w wytwarzaniu energii elektrycznej – nie przewiduje się żadnego wzrostu mocy zainstalowanych instalacji w latach 2025-2035. Jest to osobliwe i raczej trudne do zrozumienia podejście, jeśli uwzględni się wysokie hurtowe ceny energii elektrycznej w Polsce oraz wspomniany wcześniej potencjał OZE do rozwiązania tego problemu. Skala tego niedopatrzenia w PEP2040 jest ewidentna po dokonaniu porównania względem prognozy MAE, zgodnie z którą do 2025 r. Polska osiągnie 12,6 GW mocy zainstalowanej z energii słonecznej.

4. Zastrzeżenia 

Omawiając nowy dokument strategiczny PEP2040, należy uwzględnić dwa podstawowe zastrzeżenia.

Po pierwsze, PEP2040 zdaje się nie uwzględniać ostatniej dynamiki zmian cen EU-ETS. Chociaż dokument został przyjęty w 2021 r., dla scenariusza niskich cen EU-ETS nie dokonano aktualizacji ceny emisji dwutlenku węgla za 2020 r. Z tego względu całkowicie odrzuciliśmy ten scenariusz, wykorzystując go jedynie jako punkt odniesienia, aby pokazać, jak zmiany na rynku emisji kształtują politykę energetyczną Polski. 

W przypadku nowego scenariusza wysokich cen EU-ETS pragniemy zauważyć, że aktualne ceny uprawnień do emisji dwutlenku węgla oscylują w okolicach 40 EUR/t, przez co założenia na 2025 r. wydają się szczególnie nieadekwatne. Cena w 2030 r. przyjęta w nowym scenariuszu (54 EUR/t) (Tabela 2) nie odbiega jednak znacznie od założeń wykorzystanych przez UE do określenia celów redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. 

 20202025203020352040
Scenariusz niskich cen EU-ETS1721303540
Scenariusz wysokich cen EU-ETS (nowy)2535546060

Tabela 2. Ścieżki cenowe uprawnień do emisji CO2 [EUR2018/tCO2]

Po drugie, w raporcie brakuje alternatywnego scenariusza na wypadek niepowodzenia we wdrożeniu przez rząd energii jądrowej zgodnie z założeniami, czyli do 2033 r. Historia polskiej energetyki jądrowej raczej nie napawa optymizmem, a dla projektu nie wybrano jak dotąd nawet lokalizacji. 

5. Uwagi końcowe

Wersja raportu, która wyciekła na początku marca, nie wzbudziła większego zainteresowania polskich mediów. Nie jest to zaskakujące z uwagi na panujący konsensus co do tego, że prognozy nakreślone w planie znacznie odstają od obecnego trendu. Patrząc jednak na nową PEP2040, a także na poprzednie wersje dokumentu i Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu przekazany w ubiegłym roku do UE, widzimy kierunek obrany przez Polskę. Może on też wskazywać na to, jakiego rodzaju inwestycje i wsparcie mogą być dostępne dla różnych technologii. 

Pozycja wyjściowa Polski jest bez wątpienia trudna. O ile rząd nie zdecyduje się na kompletny zwrot w zakresie OZE i nie uwolni ich potencjału w celu wyparcia kosztownego wytwarzania energii z węgla, Polska ryzykuje wolne i bolesne odejście od tego paliwa. Nadal istnieje jednak nadzieja, że jeśli Polsce uda się teraz opracować bardziej realistyczny i ambitny plan, osiągnięcie celów klimatycznych na 2050 r. będzie zdecydowanie mniejszym wyzwaniem. 

 

Recenzja: Dr Aleksandra Gawlikowska-Fyk, Kierowniczka programu Elektroenergetyka, Forum Energii

 

  1. Zastosowana została konwersja z netto na brutto (+10%) do “~50 TWh produkcji energii elektrycznej netto” (str. 17)

More posts you might like

EU solar power hits new record peak this summer

EU solar power hits new record peak this summer

New analysis by energy think tank Ember reveals that, for the first time, solar panels generated a tenth of EU-27 electricity during their peak months of June and July this year.
Clean power by 2035 to meet climate targets says National Grid

Clean power by 2035 to meet climate targets says National Grid

Less than 1% unabated fossil fuels and at least 80% wind and solar in the power mix required to meet UK climate targets in National Grid’s new analysis.
Why efficiency improvement is a key enabler for coal phase-out in China

Why efficiency improvement is a key enabler for coal phase-out in China

Tapping into the huge potential for electricity efficiency improvements could help China enable coal phase out as the economy grows.
Top 15 Wind and Solar Power Countries in 2020

Top 15 Wind and Solar Power Countries in 2020

Data from Ember's Global Electricity Review reveals the top 15 countries for wind and solar globally in 2020.